O entroido foi una das foras mais contundentes e expresivas da festividade no pasado. Unha festa na que todos os membros da comunidade participaban dunha ou doutra forma; todos eran actores e espectadores nas rúas e nas prazas.

Era unha epoca de postulacions, de disfraces grotescos, de figuras amables, de monstruos miticos, de monigotes enigmaticos, de cancions repetidas, de bailes alegres, de danzas rituais, de cortexo unha orde caotica, de carrozas adornadas, de comedisa, de excesos, de abusos, de violencia.

Durante o seculo XXasistimos a aparicion de moitisimos entroidos en Navarra e á recuperacion duns poucos, como a de Alsasua, Pamplona e poucos máis. En moitos casos a dedicacion exclusiva da perda de estes festexos era un simple decreto gubernativo que, facendose eso do catolicismo social, fortemente arraigado á sociedade navarra, puña fin de forma imperativa a unhas carnestolencias que pecaban de irreverente, excesivamente profanas e, nalguns casos, incluso sacrilegas.

Dos moitos entroidos que existian en Navarra, chagaron ata os nosos dias varios que conservan unha gran riqueza folclorica e etnografica. Entre os mais coñecidos atopanse os de Ituren e Z Zubieta, Lantz, Alsasua, Goizueta, Arizkun e Valcarlos, estes últimos transladados ao domingo de Pascua.

Os carnavais ("Iñauteriak") celebrase en boa parte dos pobos de Navarra que a maioria denle non están suxeitos a uns días fixos. En Ituren e Zubieta a data era fruto dun acordó entre os mozos de ambos pobos, para celebralo un luns e martes calquera entre a epifania e o martes de carnaval.

Noutros pobos era entre ano novo e mercores de cinza. Noutros lugares o entroido comezaba coa Candelaria o 2 de febreiro. En moitas localidades da Riveira prolongabase ata o primeiro domingo de Cuaresma chamado “o domingo da piñata”.